لوگوی جشنواره وب و موبایل ایران

کافه کادو

چاپ‌هاي سنتي ايران- چاپ قلمکار

-

      |    

-

      |    

-

       |    

1395\09\30

  

چاپ سنتي شامل کليه‌ي پارچه‌هايي است که به وسيله قلم مو، مُهر و نظاير آن رنگ‌آميزي شده  و نقش مي‌پذيرد. چاپ قلمکار و چاپ کلاقه‌اي (نوعي چاپ باتيک) چاپ هاي سنتي مرتبط با نساجي ايران را تشکيل مي‌دهد. اين مقاله به معرفي چاپ قلمکار مي پردازد.

چاپ‌هاي سنتي ايران- چاپ قلمکار

قلمکار

در تعريف «قلمکار» آمده است: «پارچه‌اي ساده و مازو شده از کرباس، کتان و غيره که بر آن به وسيله‌ي قالب و مهر، نقوشي تصوير کرده باشند و آن را به اشکال پرده، سفره، روميزي و غيره در آورند»(معين، 1371: 3/2721)

در گذشته‌اي نه چندان دور، قلمکارسازي به «چيت‌سازي» و قلمکارساز به «چيت‌ساز» و حرفه و هنر قلمکاري به «چيت‌سازي» يا «چيت‌گري» مشهور بود. به گونه‌اي که هم اکنون «چيت ساز» نام خاندان بزرگي در اصفهان است که همچنان در عرصه‌ي هنر قلمکارسازي فعاليت دارند و پارچه‌هاي چاپ قلمکار با کيفيت و متنوعي را توليد و عرضه مي‌دارند. به طور کلي وجه تسميه‌ي قلمکار، به علت نوع توليد و نحوه‌ي منقش کردن پارچه در آغاز پيدايش اين هنر بوده است. بدين معني که در ابتدا روي پارچه‌هاي پنبه‌اي (از نوع منقال) و احتمالاً ابرشيمي، با قلم‌نگاره‌هاي مورد نظر را نقاشي مي کردند و نقوش مختلفي را پديد مي‌آوردند؛ ولي چون براي اين نوع توليد، وقت زيادي صرف مي‌شد. ضمناً نقوش رسم شده باقلم فاقد هماهنگي بود و باعث يکسان نبودن توليدات مي‌شد و هم چنين قيمت تمام شده را نيز بالا مي‌برد، بنابراين به واسطه‌ي نياز به توليد زياد، قلمکارسازان انتقال نقوش به وسيله‌ي قالب‌هاي حکاکي و کنده‌کاري شده بر روي پارچه را تنها راه چاره ي اين مشکل دانستند و به طراحي، حکاکي و کنده‌کاري قالب‌هاي مورد نظر پرداختند؛( تصوير1) البته پس از يافتن راه‌حل جديد، به طور کلي نقش زني به صورت قديمي متروک نشد؛ بلکه برخي نگاره‌ها به وسيله‌ي قالب و طرح هاي ديگر با دست نقاشي مي شد، ولي به مرور زمان و به دليل احتياج به سرعت بيشتر در توليد،قلمکارسازي، به صورت فعلي يعني استفاده از قالب براي کليه‌ي نگاره‌ها و نقوش متداول شد.

قلمکار

تصوير1- نقاشي روي قالي هاي چوبي جهت حکاکي طرح

در اين طريقه قلمکارسازي تنها نقصي که وجود دارد، از رنگهاي محدود با قالب‌هاي مشخص است؛ در صورتي که در ابتدا که نقش‌زني به وسيله‌ي قلم صورت مي‌گرفت، اين محدوديت در مورد استفاده از رنگ وجود نداشت و تنوع رنگي در توليدات و خلاقيت هنري بيشتري مشهود بود.در روش جديد براي هر رنگ از قالب جداگانه استفاده مي شود.( تصوير 2)

قلمکار

تصوير2- نقش چاپ شده به وسيله قالب هاي متناسب هر رنگ

قلمکار

تصوير3- نقش گذاري رنگ سياه

قلمکار

تصوير4- نقش گذاري رنگ قرمز

در رابطه با پيشينه‌ي قلمکار، صاحبنظران و متخصصان ذيربط براين عقيده هستند که بدون ترديد قلمکار و قلمکارسازي از دوره‌ي ايلخاني در ايران مرسوم بوده است؛ به اين دليل که در دوره‌ي ياد شده، به علت حمايت و پشتيباني خانان مغول، پارچه‌هاي منقوش چيني در بازارهاي ايران فروش فوق‌العاده‌اي پيدا کرده بود و ايراني‌ها نيز براي رقابت با چيني‌ها و هم چنين به منظور جلب نظر مغولان، دست به ابتکاراتي زدند که از آن جمله ابداع نقاشي روي پارچه با قلم يا به اصطلاح ابداع قلمکار نقاشي و سپس چاپ قلمکار با قالب و مهر بوده است. مرکز مهم قلمکارسازي و توليد پارچه‌هاي قلمکار شهر اصفهان است. ضمن آن که بايد گفت قلمکار به شيوه‌ي نقاشي و با بهره‌گيري از قلم هم تا حدودي در شهر مذکور مرسوم است.در حال حاضر محصولات متفاوتي با استفاده از اين هنرتوسط هنرمندان ايراني توليد مي شود که شامل روميزي، سفره، کيف، مانتو، شال و ... مي باشد.

قلمکار

تصوير5- روميزي قلمکار

قلمکار 

تصوير6- کيف قلمکار

 قلمکار

تصوير7- کيف قلمکار

 

 

صنایع دستی

خلاقانه

اخبار و رویدادها